by W natłoku dyskusji dotyczących zasadności i zakresu obowiązków raportowania zrównoważonego rozwoju łatwo przeoczyć fakt wymagalności wybranych analiz przy pozyskiwaniu finansowania. Dotyczy to zarówno sektora bankowego, jak i programów dotacyjnych – w szczególności środków unijnych. To najlepszy dowód na kaskadowy charakter obowiązków sprawozdawczych. Obejmuje on kolejne organizacje funkcjonujące w sieci powiązań kapitałowych, projektowych i dostawczych.
W takiej rzeczywistości informacja o ustawowym obowiązku raportowania zaczyna tracić na znaczeniu. Istotniejsze jest to, w czyjej strefie wpływów funkcjonujemy, jaką skalę oddziaływania posiadamy. Także czy dane związane z naszą działalnością są kluczowe dla innych podmiotów.
Bankowalność projektów, czyli kto ma kapitał, ten stawia warunki
Instytucje finansowe (zarówno banki, jak i operatorzy funduszy UE) coraz częściej wymagają konkretnych analiz z obszaru zrównoważonego rozwoju. Niekiedy, chociaż już coraz rzadziej, mają one formę prostych oświadczeń dotykających poszczególnych tematów. Coraz częściej są to jednakże wyniki ustrukturyzowanych analiz, osadzonych w szerszym kontekście środowiskowym, klimatycznym i społecznym. To właśnie ich wyniki determinują bankowalność projektów.
W trakcie analiz dokumentów bankowych i konkursowych natknęłam się na trzy rodzaje analiz i zadań związanych z koncepcją zrównoważonego rozwoju:
- DNSH (Do No Significant Harm) to analiza wynikająca bezpośrednio z Rozporządzenia o Taksonomii UE. Jej celem jest udowodnienie, że projekt wspierając wybrany cel środowiskowy (łagodzenie zmian klimatu, adaptacja do zmian klimatu, ochrona wód, przejście na GOZ, zapobieganie zanieczyszczeniom, bioróżnorodność) nie wpływa negatywnie na pozostałe pięć celów. DNSH nie jest jednakże deklaracją. To zadanie wymagające odniesienia się do rozwiązań technicznych, danych projektowych i analiz środowiskowych, realizowane zgodnie z określoną metodyką[1].
- Nowy Europejski Bauhaus (NEB) stanowiący jakościowe kryterium oceny projektów infrastrukturalnych. Łączy aspekty estetyczne, społeczne i ekologiczne, promując rozwiązania dających się zdefiniować jako jednocześnie piękne, zrównoważone i sprzyjające włączeniu społecznemu (inkluzywne). NEB zakłada również, że jakie podejście będzie wspierać innowacje w każdej dziedzinie życia, zarówno materiałowej, technologicznej, procesowej, przemysłowej, społecznej i edukacyjnej[2].
- Cele Zrównoważonego Rozwoju (Agenda 2030) jako uniwersalne narzędzie opisowe, umożliwiające klasyfikację projektu w trzech wymiarach zrównoważonego rozwoju: gospodarczym, społecznym i środowiskowym. Zapewnia szerszy kontekst analizy uwzględniając m.in. eliminację ubóstwa i głodu, odpowiedzialną konsumpcję i produkcję, dostęp do energii, budowanie partnerstw na rzecz realizacji celów itp.
Warto również dodać, że bardzo dobrą praktyką jest publikowanie poradników i wytycznych dotyczących poprawnego przygotowania poszczególnych analiz. Pełnią one funkcję materiałów edukacyjnych skierowanych do zainteresowanych, informujących o pożądanym zakresie merytorycznym analiz. W takiej formie, jest to narzędzie promujące metodyki zrównoważonego rozwoju, ale również materiał służący do oceny dojrzałości organizacji, rozumianej jako zdolność do identyfikacji własnych obszarów wpływów, analizy oddziaływań środowiskowych i społecznych, oceny ryzyk klimatycznych, czy też badania odporności na kryzysy i zmienność otoczenia.
Powody pojawienia się dodatkowych analiz
Bezpośrednią przyczyną pojawienia się dodatkowych analiz przy pozyskaniu finansowania są obowiązki sprawozdawcze sektora finansowego. Obejmują one m.in. raportowanie banków zgodne z dyrektywą CSRD wg standardów ESRS, stosowanie klasyfikacji produktów promujących cechy środowiskowe lub społeczne zgodnie z rozporządzeniem SFRD, wyliczenia wskaźnika GAR (Green Asset Ratio) wskazującego udział aktywów „zrównoważonych” i zgodnych z Taksonomią UE. W efekcie, wymogi te są przenoszone w dół łańcucha na klientów, beneficjentów dotacji, partnerów biznesowych.
Niekiedy raportowanie zrównoważonego rozwoju stanowi szansę dla pozyskania tańszego kosztu finansowania, z uwagi na uwzględnienie i ograniczenie określonych ryzyk. Mowa tutaj w szczególności o uwzględnieniu ryzyk klimatycznych i fizycznych (ekstremalne zjawiska pogodowe), unikaniu powstawania kosztów osieroconych. Dodatkowo także gotowości na transformację rozumianą jako realizację określonej polityki efektywności w całym cyklu życia projektu lub produktu.
Zmienia się tym samym optyka oceny projektów. Obok kryterium opłacalności pojawiają się dodatkowe elementy. Są one związane z jego trwałością, odpornością, relacji z otoczeniem, możliwością przezwyciężenia ryzyk i wykorzystywania szans.
ESRS 2 – klamra spinająca całość
Powyższe zjawiska prowadzą do szerszej refleksji nad zagadnieniami zarządzania strategicznego czyli misją, wizją, strategią, celami procesami. Może ona prowadzić do próby sformułowania standardu przekrojowego ESRS 2, który określa ogólne wymogi ujawniania informacji i stanowi wstęp do analizy podwójnej istotności.
W tym kontekście ESRS 2 może absorbować wyniki analiz raportowania zrównoważonego rozwoju i prowadzić do rewizji bazy wiedzy zarządczej o zidentyfikowane ryzyka środowiskowe, klimatyczne, zagadnienia dostępności surowców, łańcucha dostaw, obszarów wpływów i odporności na zidentyfikowane ryzyka. I oczywiście, elementy analiz zrównoważonego rozwoju nie muszą w żaden sposób oddziaływać na organizację. Natomiast bezsprzecznie jest to wykonana praca, która może stanowić wartością bazę wiedzy prowadzącą do lepszego zrozumienia procesów zależności w łańcuchach wartości.
Podsumowanie:
Dodatkowe obowiązki sprawozdawcze związane z raportowaniem zrównoważonego rozwoju nie są obowiązkiem oderwanym od rzeczywistości biznesowej. W praktyce wynikają one z wymogów instytucji finansowych i coraz częściej decydują o dostępie do kapitału. Jednocześnie, może być to punkt wyjścia do rozpoczęcia raportowania zrównoważonego rozwoju lub impuls do refleksji nad analityką zarządczą. Tak przedstawiony problem nadaje decyzjom inwestycyjnym dodatkowy kontekst. W dłuższej perspektywie może on prowadzić do bardziej świadomego, stabilnego i konkurencyjnego funkcjonowania organizacji w zmieniającym się otoczeniu gospodarczym.
[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/852 z dnia 18 czerwca 2020 r. w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje oraz związane z nim rozporządzenia delegowane, uzupełnienia, techniczne kryteria kwalifikacji.
[2] Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów. Nowy Europejski Bauhaus. Piękno, Zrównoważoność, Wspólnota.
Autorka jest ekspertką Polskiego Stowarzyszenia Fotowoltaiki i Magazynowania Energii.
